Motor Kondansatörü Seçimi: İşletme mi Kalkış mı, Kaç µF Gerekir?
Tek fazlı asenkron motorda kondansatör, ikinci sargıya faz kaydırma sağlayarak motorun dönmeye başlamasını ve dönmeyi sürdürmesini mümkün kılar. Kondansatör bozulduğunda motor uğuldar ama dönmez ya da elle çevirdiğinizde döner. Sahada en sık karşılaşılan motor arızası budur.
İki tip vardır ve karıştırılmaz
| İşletme kondansatörü | Kalkış kondansatörü | |
|---|---|---|
| Devrede kalma | Sürekli | Yalnızca kalkışta (santrifüj şalter/röle ile devreden çıkar) |
| Tipik değer | Küçük (birkaç µF – onlarca µF) | Büyük (yüzlerce µF) |
| Yapı | Metalize polipropilen film, sürekli çalışmaya uygun | Elektrolitik, kısa süreli çalışmaya göre |
| Gövde | Genelde silindirik plastik veya alüminyum | Genelde siyah plastik |
| Etiket | µF + VAC (ör. 450 V AC) | µF aralığı + VAC, çoğunlukla “%” çalışma süresi ibaresi |
Kalkış kondansatörünü sürekli devrede bırakmayın. Elektrolitik yapısı sürekli akıma göre tasarlanmamıştır; kısa sürede şişer ve patlar.
Kaç µF gerekir?
Doğru cevap tek satırdır: motorun etiketinde ya da klemens kutusu kapağında yazan değer. Kondansatör değeri motorun sargı tasarımına bağlıdır; dışarıdan hesapla bulunmaz.
Etiket okunmuyorsa sırasıyla:
- Sökülen kondansatörün üzerindeki değer (şişmemişse etiketi genelde okunur)
- Motorun marka-model bilgisiyle üretici kataloğu
- Aynı güçte ve aynı devirdeki eş motorun değeri
Yaygın pratik kabul, tek fazlı motorlarda kilowatt başına yaklaşık 30–50 µF aralığıdır; ancak bu bir tahmin aralığıdır, motor tasarımına göre dışına çıkar. Kesin değer için mutlaka etiketi esas alın.
Yanlış değer ne yapar?
- Çok düşük µF: Motor zor kalkar, yük altında zorlanır, akım yükselir, sargı ısınır.
- Çok yüksek µF: Aşırı faz kayması; motor titreşimli çalışır, verim düşer, sargı yine ısınır.
Her iki durumda da sonuç aynı yere gider: sargı ömrü kısalır. “Bir üst değeri taktık, daha güçlü çalışır” yaklaşımı motoru yakar.
Gerilim sınıfı
Etiketteki V AC değeri şebeke gerilimi değil, kondansatörün dayanma gerilimidir. 230 V şebekede çalışan bir motorda kondansatör uçlarındaki gerilim şebeke geriliminin oldukça üzerine çıkabilir — bu yüzden 400 V veya 450 V AC sınıfı yaygındır.
Kural: Eşit ya da daha yüksek gerilim sınıfı takılabilir, daha düşüğü asla. 450 V yerine 400 V takmak kondansatörün ömrünü ciddi biçimde kısaltır.
Arızalı kondansatör belirtileri
- Motor uğulduyor, dönmüyor; elle çevirince dönmeye başlıyor
- Gövde şişmiş, üst kapak kabarmış, yağ sızıntısı var
- Kalkışta sigorta atıyor ya da termik açıyor
- Ölçüm: kapasite metresiyle okunan değer etiket değerinin belirgin altında (%10’dan fazla sapma değişim sebebidir)
Güvenlik: Ölçmeden önce enerjiyi kesin ve kondansatörü uygun bir dirençle deşarj edin. Sökülen kondansatör üzerinde uzun süre yük kalabilir.
Bağlantı tipi de seçimin parçası
Aynı µF değeri farklı bağlantılarla üretilir: kablo uçlu, faston (yassı) terminalli, vidalı saplamalı. Sipariş verirken bağlantı tipini ve gövde çapı/boyunu da belirtin — panoya ya da motor kutusuna sığmayan kondansatör iş görmez.
İşletme ve kalkış kondansatörleri için Kondansatörler kategorimize bakabilirsiniz. Elinizdeki kondansatörün etiketindeki kodu Muadil Bul aracına yazarak karşılığını doğrudan bulabilirsiniz.
