Endüstriyel fiş ve prizler IEC 60309 standardına göre üretilir. Standardın en görünür tarafı renk kodudur: renk, prizin gerilim aralığını anlatır. Doğru okunduğunda yanlış gerilime bağlama ihtimali fiziksel olarak ortadan kalkar.
Renk – gerilim tablosu
| Renk | Gerilim aralığı | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Mor | 20–25 V | Çok düşük gerilim, özel uygulama |
| Beyaz | 40–50 V | Düşük gerilimli el aleti, aydınlatma |
| Sarı | 100–130 V | Şantiye el aleti, ayırıcı trafo çıkışı |
| Mavi | 200–250 V | Tek fazlı 230 V endüstriyel priz |
| Kırmızı | 380–480 V | Üç fazlı 400 V — sanayide en yaygın |
| Siyah | 500–690 V | Yüksek gerilimli özel makineler |
| Yeşil | >50 Hz özel frekans | Frekans farklı uygulamalar |
Kutup sayısı: 3P, 4P, 5P
- 3P (2P+E): Faz + nötr + toprak. Mavi tek fazlı prizlerin standardı.
- 4P (3P+E): Üç faz + toprak, nötr yok. Nötre ihtiyaç duymayan üç fazlı motorlarda kullanılır.
- 5P (3P+N+E): Üç faz + nötr + toprak. İçinde hem 400 V hem 230 V devre olan makinelerde (kumanda trafosu, aydınlatma, priz) gerekir.
Seçim kuralı: Makinenin içinde 230 V’a ihtiyaç duyan herhangi bir devre varsa 5P alın. Sonradan nötr çekmek pano ve kablo değişimi demektir.
Saat konumu (clock position) nedir?
Aynı renk ve aynı kutup sayısındaki prizlerin farklı gerilim/frekans sistemlerinde karışmaması için toprak pimi belirli bir açıya konur; buna saat konumu denir. 400 V 50 Hz üç fazlı sistemlerde yaygın konum 6h‘tir.
Pratikte önemi şudur: fiş prize girmiyorsa çoğu zaman arıza değil, saat konumu farkıdır. Zorlamayın — yanlış sisteme takılmasını engelleyen bir güvenlik özelliğidir.
Akım sınıfı
Yaygın kademeler 16 A, 32 A, 63 A, 125 A‘dir. Seçerken makinenin anma akımını değil, kalkış akımını ve eşzamanlılığı düşünün. Direkt yol verilen bir motorun kalkış akımı anma akımının katları olabilir; priz-fiş çifti bu geçici yükü kontak ısınmasına dönüştürmemeli.
Kablo kesiti de aynı sınıfa uygun olmalı. 32 A prize ince kablo bağlamak, prizin değil kablonun sınırını devreye sokar.
IP koruma sınıfı
| Sınıf | Nerede |
|---|---|
| IP44 | Kapalı üretim alanı, sıçramaya karşı korumalı |
| IP54 | Tozlu ortam, hafif su sıçraması |
| IP67 | Dış saha, yıkama yapılan alan, geçici su altında kalma ihtimali |
Önemli: IP sınıfı yalnızca fiş takılıyken ya da kapak kapalıyken geçerlidir. Kapağı kırılmış bir dış saha prizi kataloğunda ne yazarsa yazsın korumasızdır. Ayrıca kablo rakorunun da aynı sınıfta ve doğru çapta olması gerekir.
Gövde tipleri
- Duvar tipi (sabit) priz: Pano ya da duvara monte, eğik veya düz gövde.
- Seyyar (uzatma) fiş/priz: Kablo ucunda taşınır. Mekanik zorlanmaya en çok maruz kalan tiptir; kablo tutucusu sağlam olmalı.
- Makine üstü (panel) priz: Makinenin gövdesine gömülü.
- Kombinasyon kutusu: Priz + şalter + sigorta bir arada. Şantiye ve geçici dağıtımlarda kablo karmaşasını azaltır.
- Kilitli / şalterli priz: Şalter kapalıyken fiş çıkarılamaz. Yük altında ark oluşumunu engeller, yüksek akımlarda önerilir.
Sahada en sık yapılan üç hata
- Toprak bağlantısını atlamak: Endüstriyel prizde toprak pimi en uzun pimdir; bağlanmadığında koruma çalışmaz.
- Faz sırasını kontrol etmemek: Üç fazlı prizde faz sırası motorun dönüş yönünü belirler. Pompa ve fan ters yönde ciddi hasar verir. Fiş değişiminden sonra dönüş yönünü mutlaka doğrulayın.
- Yük altında fiş çekmek: Kontaklarda ark oluşur, yüzey bozulur, ısınma başlar. Önce şalteri kapatın.
CEE norm fiş, priz, kombinasyon kutusu ve aksesuarları için Makina Fiş ve Prizleri kategorimize bakabilirsiniz.