Motor Kondansatörü Seçimi: İşletme mi Kalkış mı, Kaç µF Gerekir?

Tek fazlı asenkron motorda kondansatör, ikinci sargıya faz kaydırma sağlayarak motorun dönmeye başlamasını ve dönmeyi sürdürmesini mümkün kılar. Kondansatör bozulduğunda motor uğuldar ama dönmez ya da elle çevirdiğinizde döner. Sahada en sık karşılaşılan motor arızası budur.

İki tip vardır ve karıştırılmaz

	İşletme kondansatörü	Kalkış kondansatörü
Devrede kalma	Sürekli	Yalnızca kalkışta (santrifüj şalter/röle ile devreden çıkar)
Tipik değer	Küçük (birkaç µF – onlarca µF)	Büyük (yüzlerce µF)
Yapı	Metalize polipropilen film, sürekli çalışmaya uygun	Elektrolitik, kısa süreli çalışmaya göre
Gövde	Genelde silindirik plastik veya alüminyum	Genelde siyah plastik
Etiket	µF + VAC (ör. 450 V AC)	µF aralığı + VAC, çoğunlukla “%” çalışma süresi ibaresi

Kalkış kondansatörünü sürekli devrede bırakmayın. Elektrolitik yapısı sürekli akıma göre tasarlanmamıştır; kısa sürede şişer ve patlar.

Kaç µF gerekir?

Doğru cevap tek satırdır: motorun etiketinde ya da klemens kutusu kapağında yazan değer. Kondansatör değeri motorun sargı tasarımına bağlıdır; dışarıdan hesapla bulunmaz.

Etiket okunmuyorsa sırasıyla:

Sökülen kondansatörün üzerindeki değer (şişmemişse etiketi genelde okunur)
Motorun marka-model bilgisiyle üretici kataloğu
Aynı güçte ve aynı devirdeki eş motorun değeri

Yaygın pratik kabul, tek fazlı motorlarda kilowatt başına yaklaşık 30–50 µF aralığıdır; ancak bu bir tahmin aralığıdır, motor tasarımına göre dışına çıkar. Kesin değer için mutlaka etiketi esas alın.

Yanlış değer ne yapar?

Çok düşük µF: Motor zor kalkar, yük altında zorlanır, akım yükselir, sargı ısınır.
Çok yüksek µF: Aşırı faz kayması; motor titreşimli çalışır, verim düşer, sargı yine ısınır.

Her iki durumda da sonuç aynı yere gider: sargı ömrü kısalır. “Bir üst değeri taktık, daha güçlü çalışır” yaklaşımı motoru yakar.

Gerilim sınıfı

Etiketteki V AC değeri şebeke gerilimi değil, kondansatörün dayanma gerilimidir. 230 V şebekede çalışan bir motorda kondansatör uçlarındaki gerilim şebeke geriliminin oldukça üzerine çıkabilir — bu yüzden 400 V veya 450 V AC sınıfı yaygındır.

Kural: Eşit ya da daha yüksek gerilim sınıfı takılabilir, daha düşüğü asla. 450 V yerine 400 V takmak kondansatörün ömrünü ciddi biçimde kısaltır.

Arızalı kondansatör belirtileri

Motor uğulduyor, dönmüyor; elle çevirince dönmeye başlıyor
Gövde şişmiş, üst kapak kabarmış, yağ sızıntısı var
Kalkışta sigorta atıyor ya da termik açıyor
Ölçüm: kapasite metresiyle okunan değer etiket değerinin belirgin altında (%10’dan fazla sapma değişim sebebidir)

Güvenlik: Ölçmeden önce enerjiyi kesin ve kondansatörü uygun bir dirençle deşarj edin. Sökülen kondansatör üzerinde uzun süre yük kalabilir.

Bağlantı tipi de seçimin parçası

Aynı µF değeri farklı bağlantılarla üretilir: kablo uçlu, faston (yassı) terminalli, vidalı saplamalı. Sipariş verirken bağlantı tipini ve gövde çapı/boyunu da belirtin — panoya ya da motor kutusuna sığmayan kondansatör iş görmez.

İşletme ve kalkış kondansatörleri için Kondansatörler kategorimize bakabilirsiniz. Elinizdeki kondansatörün etiketindeki kodu Muadil Bul aracına yazarak karşılığını doğrudan bulabilirsiniz.

Pano Fanı Seçimi: Isı Yükü Hesabı, Debi Bulma ve Filtre Bakımı

Pano içindeki her cihaz ısı üretir. Sürücü, güç kaynağı, trafo ve kontaktörler bu ısıyı panonun içinde bırakır; dışarı atılmazsa iç sıcaklık cihazların çalışma sınırını aşar. Sonucu sahada tanırsınız: yazın arıza veren, kışın sorunsuz çalışan pano.

Önce ısı yükünü çıkarın

Pano içindeki toplam kayıp gücü (watt) toplayın. Kaynaklar:

Sürücüler: genellikle anma gücünün küçük bir yüzdesi kayıp olarak ısıya döner — değeri sürücünün kendi kataloğunda “power loss” olarak verilir.
Güç kaynakları: verim üzerinden hesaplanır. %90 verimli 240 W’lık bir kaynak yaklaşık 25 W ısı üretir.
Trafo, kontaktör bobinleri, klemens ısınmaları: kataloglarda kayıp gücü verilir.
Güneş ve ortam: Pano dışarıdaysa ya da fırın/kazan yanındaysa dışarıdan da ısı girer.

İzin verilen sıcaklık farkını belirleyin

ΔT = (panonun içinde izin verdiğiniz azami sıcaklık) − (ortam sıcaklığı).

Örnek: içerideki en hassas cihaz 45 °C’ye kadar dayanıyor, yazın ortam 35 °C çıkıyorsa ΔT = 10 °C. Bu fark ne kadar küçükse o kadar çok hava gerekir — ve fan, ortam sıcaklığının altına asla soğutamaz. ΔT 5 °C’nin altına düşüyorsa fan yerine klima düşünmelisiniz.

Gerekli debiyi bulun

Havanın ısı taşıma kapasitesinden çıkan pratik bağıntı:

Debi (m³/h) ≈ 3,1 × Isı yükü (W) ÷ ΔT (°C)

Örnek: 300 W kayıp, ΔT = 10 °C → 3,1 × 300 ÷ 10 ≈ 93 m³/h.

Bu değer serbest üfleme debisidir. Filtre, ızgara ve pano içi direnç bu debiyi düşürür. Pratikte hesaplanan değerin en az 1,3–1,5 katı katalog debisine sahip fan seçin. Yukarıdaki örnek için 120–150 m³/h sınıfı bir fan uygundur.

Giren hava kadar çıkan hava

En sık yapılan hata: panoya fan takılır ama çıkış ızgarası konmaz. Fan üfler, hava çıkamaz, gerçek debi katalog değerinin çok altına düşer.

Fanı altta, çıkış ızgarasını üstte ve karşı köşeye yakın konumlandırın — sıcak hava yukarı çıkar, akış panoyu boydan boya tarar.
Çıkış ızgarasının serbest kesiti fanınkine yakın olmalı.
Hava akışının önüne kablo kanalı, kablo demeti ya da büyük cihaz koymayın.

İçeri üflemek mi, dışarı çekmek mi?

Genel tercih içeri üflemektir: pano içinde hafif pozitif basınç oluşur, kapak ve kablo geçişlerinden içeri toz sızmaz; giren havanın tamamı filtreden geçer. Ortam çok sıcak ve panonun içi görece temizse dışarı çekme tercih edilebilir, ancak o durumda filtrelenmemiş hava içeri sızar.

Filtre seçimi ve bakımı

Filtre kaseti fanla aynı ölçüde olmalı; ara conta eksikse hava filtreyi baypas eder.
Tozlu ortamda filtre tıkandıkça debi düşer — panonun sıcaklığı yavaş yavaş yükselir, kimse fark etmez. Periyodik bakıma yazın.
Tekstil, ahşap ve un tesislerinde filtre değişim aralığı aylar değil, haftalar olabilir.
Filtreyi yıkayıp takıyorsanız tam kuruduğundan emin olun.

Diğer seçim kalemleri

Gerilim: 230 V AC en yaygın; 24 V DC modeller PLC beslemesinden çalıştırılabilir ve termostatla kolay kontrol edilir.
Rulmanlı mı burçlu mu: Sürekli çalışan panolarda rulmanlı model belirgin biçimde daha uzun ömürlüdür.
Gürültü: Ofise yakın panoda düşük devirli, büyük çaplı fan aynı debiyi daha sessiz verir.
IP sınıfı: Fan+filtre kaseti panonun koruma sınıfını düşürür. IP54 pano istiyorsanız kaset de IP54 olmalı.
Termostat: Fanı sürekli çalıştırmak yerine termostatla devreye alın; filtre ömrü uzar, toz girişi azalır.

Hızlı özet

Kayıp güçleri topla (W)
ΔT’yi belirle (iç limit − ortam)
Debi ≈ 3,1 × W ÷ ΔT
Sonucu 1,3–1,5 ile çarp, katalogdan fan seç
Aynı ölçüde çıkış ızgarası koy, alt-üst yerleşim yap
Filtreyi bakım planına ekle

Pano fanı, filtre kaseti ve aksesuarları için Fanlar kategorimize bakabilirsiniz.

CEE Norm Makina Fiş ve Priz Seçimi: Renk Kodu, Kutup Sayısı ve IP Sınıfı

Endüstriyel fiş ve prizler IEC 60309 standardına göre üretilir. Standardın en görünür tarafı renk kodudur: renk, prizin gerilim aralığını anlatır. Doğru okunduğunda yanlış gerilime bağlama ihtimali fiziksel olarak ortadan kalkar.

Renk – gerilim tablosu

Renk	Gerilim aralığı	Tipik kullanım
Mor	20–25 V	Çok düşük gerilim, özel uygulama
Beyaz	40–50 V	Düşük gerilimli el aleti, aydınlatma
Sarı	100–130 V	Şantiye el aleti, ayırıcı trafo çıkışı
Mavi	200–250 V	Tek fazlı 230 V endüstriyel priz
Kırmızı	380–480 V	Üç fazlı 400 V — sanayide en yaygın
Siyah	500–690 V	Yüksek gerilimli özel makineler
Yeşil	>50 Hz özel frekans	Frekans farklı uygulamalar

Kutup sayısı: 3P, 4P, 5P

3P (2P+E): Faz + nötr + toprak. Mavi tek fazlı prizlerin standardı.
4P (3P+E): Üç faz + toprak, nötr yok. Nötre ihtiyaç duymayan üç fazlı motorlarda kullanılır.
5P (3P+N+E): Üç faz + nötr + toprak. İçinde hem 400 V hem 230 V devre olan makinelerde (kumanda trafosu, aydınlatma, priz) gerekir.

Seçim kuralı: Makinenin içinde 230 V’a ihtiyaç duyan herhangi bir devre varsa 5P alın. Sonradan nötr çekmek pano ve kablo değişimi demektir.

Saat konumu (clock position) nedir?

Aynı renk ve aynı kutup sayısındaki prizlerin farklı gerilim/frekans sistemlerinde karışmaması için toprak pimi belirli bir açıya konur; buna saat konumu denir. 400 V 50 Hz üç fazlı sistemlerde yaygın konum 6h‘tir.

Pratikte önemi şudur: fiş prize girmiyorsa çoğu zaman arıza değil, saat konumu farkıdır. Zorlamayın — yanlış sisteme takılmasını engelleyen bir güvenlik özelliğidir.

Akım sınıfı

Yaygın kademeler 16 A, 32 A, 63 A, 125 A‘dir. Seçerken makinenin anma akımını değil, kalkış akımını ve eşzamanlılığı düşünün. Direkt yol verilen bir motorun kalkış akımı anma akımının katları olabilir; priz-fiş çifti bu geçici yükü kontak ısınmasına dönüştürmemeli.

Kablo kesiti de aynı sınıfa uygun olmalı. 32 A prize ince kablo bağlamak, prizin değil kablonun sınırını devreye sokar.

IP koruma sınıfı

Sınıf	Nerede
IP44	Kapalı üretim alanı, sıçramaya karşı korumalı
IP54	Tozlu ortam, hafif su sıçraması
IP67	Dış saha, yıkama yapılan alan, geçici su altında kalma ihtimali

Önemli: IP sınıfı yalnızca fiş takılıyken ya da kapak kapalıyken geçerlidir. Kapağı kırılmış bir dış saha prizi kataloğunda ne yazarsa yazsın korumasızdır. Ayrıca kablo rakorunun da aynı sınıfta ve doğru çapta olması gerekir.

Gövde tipleri

Duvar tipi (sabit) priz: Pano ya da duvara monte, eğik veya düz gövde.
Seyyar (uzatma) fiş/priz: Kablo ucunda taşınır. Mekanik zorlanmaya en çok maruz kalan tiptir; kablo tutucusu sağlam olmalı.
Makine üstü (panel) priz: Makinenin gövdesine gömülü.
Kombinasyon kutusu: Priz + şalter + sigorta bir arada. Şantiye ve geçici dağıtımlarda kablo karmaşasını azaltır.
Kilitli / şalterli priz: Şalter kapalıyken fiş çıkarılamaz. Yük altında ark oluşumunu engeller, yüksek akımlarda önerilir.

Sahada en sık yapılan üç hata

Toprak bağlantısını atlamak: Endüstriyel prizde toprak pimi en uzun pimdir; bağlanmadığında koruma çalışmaz.
Faz sırasını kontrol etmemek: Üç fazlı prizde faz sırası motorun dönüş yönünü belirler. Pompa ve fan ters yönde ciddi hasar verir. Fiş değişiminden sonra dönüş yönünü mutlaka doğrulayın.
Yük altında fiş çekmek: Kontaklarda ark oluşur, yüzey bozulur, ısınma başlar. Önce şalteri kapatın.

CEE norm fiş, priz, kombinasyon kutusu ve aksesuarları için Makina Fiş ve Prizleri kategorimize bakabilirsiniz.

Hareketli Kablo Taşıyıcı (Enerji Zinciri) Seçimi: Bükülme Yarıçapı, Doldurma Oranı ve Kablo Kuralları

Hareketli kablo taşıyıcı — sahadaki adıyla enerji zinciri — hareket eden bir eksene giden kabloyu ve hortumu düzenli tutar, bükülme yarıçapını korur, kablonun sürtünüp kopmasını engeller. Yanlış seçildiğinde ise problemi çözmez, sadece geciktirir: altı ay sonra kablo zincirin içinde kopar.

Seçim sırası

1. İçine ne girecek?

Kablo ve hortumların dış çaplarını listeleyin. Enerji ve sinyal kablolarının aynı zincirde gitmesi gerekiyorsa ayırıcı (separatör) planlayın — güç kablosunun yanına yapışık giden enkoder kablosu parazit alır.

2. İç genişlik ve iç yükseklik

Zincirin iç kesiti, kablo demetini sıkıştırmadan almalı. İki temel kural:

Doldurma oranı %60’ı geçmesin. Kablolar zincir içinde hareket ederken boyuna kayar; sıkışırsa sürtünme ve ısınma başlar.
Kablolar üst üste yığılmamalı. Yan yana tek katman idealdir; iki kat gerekiyorsa yatay ayırıcı (raf) kullanın.

3. Bükülme yarıçapı — en kritik parametre

Zincirin bükülme yarıçapı, içindeki en hassas kablonun izin verdiği en küçük yarıçaptan büyük olmalıdır. Kablo üreticileri hareketli uygulama için genellikle dış çapın belirli bir katı olarak bir alt sınır verir; bu değer sabit döşemedekinden daha büyüktür.

Pratik yaklaşım: kablo datasheet’indeki hareketli uygulama bükülme yarıçapını bulun, zincirin yarıçapını ondan büyük seçin. Zincir yarıçapı küçük seçilirse kablo her çevrimde izin verilenden fazla bükülür ve iletken telleri yorulma ile kopar. Bu kopma zincirin dışından görünmez.

4. Strok ve montaj

Hareket mesafesine (strok) göre zincir uzunluğu ve sabit uç konumu belirlenir. Uzun stroklarda zincirin üst kolu alt kola yaslanır; bu durumda kayar profil (kanal) gerekir. Uzunluğu göz kararı bırakmayın — kısa zincir ucundan çeker, uzun zincir sarkar.

5. Ortam

Talaş ve sıcak çapak: Kapalı (kapaklı) tip seçin, açık tip kabloyu korumaz.
Kimyasal / yağ: Zincir malzemesinin dayanımını kontrol edin.
Yüksek hız / ivme: Yüksek hızlı uygulamalar için özel tasarlanmış serileri kullanın, standart seri gürültü yapar ve çabuk yorulur.

Zincirin içine hangi kablo konur?

Bu, seçimde en çok atlanan konudur. Sabit tesisat kablosu enerji zincirinde kullanılmaz.

İnce telli, yüksek esneklikli iletken olmalı (sürekli bükülmeye uygun sınıf).
Sürtünmeye dayanıklı dış kılıf gerekir; zincir içinde kablo kabloya ve zincire sürter.
Sinyal kablosunda ekran (shield) hareketli kullanıma uygun örgü tipte olmalı — folyo ekran defalarca bükülmede yırtılır.
Kabloları zincirin iki ucunda da sabitleyin; ortada serbest bırakın. Ortadan bağlanan kablo boyuna kayamaz ve kopar.

Kablo neden kopar? Üç tipik sebep

Bükülme yarıçapı yetersiz: Zincir doğru, kablo yanlış seçilmiş. En sık sebep budur.
Zincir aşırı dolu: Kablolar birbirini sıkıştırır, boyuna hareket edemez, tek noktada yorulur.
Yanlış sabitleme: Kablo ortadan kelepçelenmiş; hareketle birlikte gerilme tek noktada birikmiş.

Bakımda bakılacaklar

Zincir baklalarında çatlak, kırık pim, gevşemiş kapak var mı
Kablo dış kılıfında parlama, incelme, kesik izi var mı
Zincir sesli çalışıyor mu (kuru sürtünme yorulmanın habercisidir)
Zincir yatağında talaş/çapak birikmiş mi

Plastik ve çelik hareketli kablo taşıyıcılar, bağlantı ayakları ve ayırıcılar için Kablo Taşıyıcı Sistemler kategorimize bakabilir, uygulamanıza uygun ölçüyü seçmek için WhatsApp’tan bize yazabilirsiniz.

Fotoelektrik Sensör Seçimi: Difüz, Reflektörlü ve Karşılıklı — Hangisi Nerede Kullanılır?

Fotoelektrik sensör — sahadaki adıyla fotosel — bir cismin varlığını ışıkla algılar. Üç temel tipi vardır ve aralarındaki fark yalnızca fiyat değildir: yanlış tip seçilen bir uygulama, aylarca “ara ara takılan” bir hat olarak kalır.

Üç tip, tek tabloda

Tip	Nasıl çalışır	Tipik mesafe	Güvenilirlik
Difüz (cisimden yansımalı)	Verici ve alıcı aynı gövdede; ışık cismin kendisinden yansır	Birkaç cm – ~1 m	Düşük–orta
Reflektörlü (retroreflektif)	Karşıya reflektör konur; cisim ışını keser	~0,5 – 10 m	Orta–yüksek
Karşılıklı (through-beam)	Verici ve alıcı ayrı gövdede, karşı karşıya	10 m ve üzeri	En yüksek

Difüz sensör: ucuz ama seçici

Tek gövde, tek kablo, karşıya hiçbir şey monte etmeye gerek yok. Bu yüzden en çok tercih edilen tip. Ama algılama, cismin kendi yüzeyinden dönen ışığa bağlı — yani cismin rengi ve yüzeyi doğrudan mesafeyi etkiler.

Parlak beyaz karton: katalog mesafesinin tamamına yakınında çalışır
Mat siyah plastik: aynı sensör mesafenin çok altında algılar, bazen hiç algılamaz
Parlak metal: ışığı yansıtır ama açıya bağlı — cisim eğik geçerse ışın alıcıya dönmez

Kural: difüz sensörü en zor cisminize göre seçin, en kolayına göre değil. Katalog mesafesi genelde beyaz referans yüzeye göre verilir.

Arka fon bastırmalı (BGS) difüz

Cismin arkasında duvar, konveyör kenarı ya da başka bir yüzey varsa normal difüz sensör arka fonu cisim sanabilir. Arka fon bastırmalı tip belirli bir mesafenin ötesini görmezden gelir; koyu renkli cisimlerde de daha kararlıdır. Zor uygulamalarda fiyat farkı fazlasıyla geri döner.

Reflektörlü sensör: dengeli seçim

Karşıya bir reflektör koyarsınız, ışın oradan döner. Cisim ışını kestiğinde sinyal değişir. Algılama artık cismin rengine değil, ışını kesip kesmediğine bağlı — bu yüzden difüzden çok daha kararlıdır. Tek kablo çekmeniz yeter, karşı tarafa besleme gitmez.

Dikkat edilecek tek şey: parlak/aynasal cisimler ışını reflektör gibi geri yansıtıp sensörü yanıltabilir. Paslanmaz kutu, streçli palet, alüminyum profil algılıyorsanız polarize filtreli modeli seçin. Polarize model yalnızca reflektörün döndürdüğü ışığı kabul eder.

Karşılıklı sensör: en güvenilir

Verici bir tarafta, alıcı karşıda. Işın doğrudan gider — bu yüzden en uzun mesafeyi ve en yüksek gürültü bağışıklığını verir. Toz, buhar, yağ sisi olan ortamlarda kaybedilen ışık payı en yüksek olan tip budur, dolayısıyla kirli ortamlarda tek gerçekçi seçenek çoğu zaman karşılıklıdır.

Bedeli: iki gövde, iki montaj noktası, iki kablo. Hizalama da daha hassastır. Ama şeffaf şişe, siyah cisim, ıslak yüzey gibi zor işlerde tartışmasız kazanan odur.

Saha koşuluna göre hızlı seçim

Durum	Önerilen
Karton kutu sayımı, kısa mesafe	Difüz
Koyu renkli / mat cisim	Arka fon bastırmalı difüz veya karşılıklı
Parlak metal, streç film	Polarize reflektörlü
Şeffaf şişe, cam	Şeffaf cisim modu olan reflektörlü ya da karşılıklı
Tozlu, nemli, yağlı ortam	Karşılıklı
5 metre üzeri açıklık	Karşılıklı
Küçük parça, hassas konum	Lazerli difüz (dar ışın noktası)

Seçimden sonra üç kontrol

Çıkış tipi: PNP mi NPN mi? Avrupa menşeli PLC girişleri genelde PNP bekler. Yanlış tip alındığında sensör çalışır ama PLC görmez.
NO / NC: Işın kesildiğinde mi sinyal versin, kesilmediğinde mi? Emniyet mantığında bu tercih kritiktir.
Koruma sınıfı: Yıkama yapılan hatlarda IP67 altına inmeyin. Gövde malzemesi de plastik mi paslanmaz mı, kimyasal temasına göre seçin.

Watel stoğunda difüz, reflektörlü, lazerli ve karşılıklı fotoelektrik sensörler ile M12 konnektör ve kabloları birlikte bulunur. Tüm seçenekler için Sensörler kategorisine bakabilir, elinizdeki sensörün muadilini Muadil Bul ile arayabilirsiniz.

Endüktif Sensör Seçimi: Algılama Mesafesi, Gömülü/Gömülmez ve Malzeme Düzeltme Katsayısı

Endüktif sensör metal algılar; temassızdır, hareketli parçası yoktur, doğru seçildiğinde yıllarca sorun çıkarmaz. Sahada en sık yaşanan sorun da tam burada başlar: katalogdaki mesafe ile gerçekte alınan mesafe tutmaz. Sebebi arıza değil, üç tane kolayca atlanan tanımdır.

1. Sn nominal algılama mesafesidir, garanti değil

Kataloglarda yazan Sn (nominal algılama mesafesi), standart bir referans hedefe (yumuşak çelik, belirli ölçüde kare plaka) göre, laboratuvar sıcaklığında ölçülen değerdir. Gerçek uygulamada üzerine üretim toleransı, sıcaklık kayması ve gerilim değişimi biner.

Pratik kural: montaj mesafesini Sn’in %50–70’i aralığında tutun. “Sn 8 mm” yazan bir sensörü 7,5 mm’ye kurarsanız hat yazın çalışır, kışın durur.

2. Gömülü mü, gömülmez mi?

	Gömülü (shielded / flush)	Gömülmez (unshielded / non-flush)
Metale gömme	Yüzeyle aynı hizaya gömülebilir	Gömülemez, etrafında boşluk ister
Algılama mesafesi	Daha kısa	Aynı çapta yaklaşık iki katı
Yan etkilenme	Az	Yandaki metalden etkilenir

Aynı çapta daha uzun mesafe istiyorsanız gömülmez tip seçersiniz — ama o zaman sensörün etrafında ve karşısında üretici tarafından belirtilen serbest alanı bırakmak zorundasınız. Bu alanı bırakmadan gömülmez sensörü metal bloğa gömerseniz sensör sürekli “dolu” sinyali verir.

3. Hedef malzemesi mesafeyi düşürür

Endüktif sensör, alanına giren metalde girdap akımı oluşturur. Metalin iletkenliği ve manyetik özelliği değiştikçe alınan mesafe de değişir. Yaklaşık düzeltme katsayıları:

Hedef malzeme	Yaklaşık katsayı
Yumuşak çelik (referans)	1,00
Paslanmaz çelik	≈ 0,70
Pirinç	≈ 0,50
Alüminyum	≈ 0,40
Bakır	≈ 0,30

Yani Sn 8 mm’lik bir sensör alüminyum hedefte yaklaşık 3,2 mm’de algılar. Buna bir de %50–70 güvenlik payını uygularsanız gerçekçi montaj mesafeniz 2 mm civarıdır. Paslanmaz gövdeli gıda makinelerinde “sensör bozuk” denilen vakaların çoğu budur.

Hedef, sensör çapından küçükse mesafe ayrıca düşer. Küçük vidayı, ince sacı ya da dişli dişini algılıyorsanız katalog değerini olduğu gibi kabul etmeyin.

PNP mi NPN mi?

Sensörün çıkışı yükü artıya mı yoksa eksiye mi bağlar sorusudur:

PNP: aktif olduğunda çıkışa artı gerilim verir. Avrupa menşeli PLC dijital girişlerinin standardı budur.
NPN: aktif olduğunda çıkışı şaseye çeker. Uzak Doğu kökenli bazı sistemlerde ve eski kartlarda görülür.

Yanlış tip seçildiğinde sensör LED’i yanar, siz de sensörün çalıştığını sanırsınız — ama PLC girişi hiç değişmez. Kart tipini bilmiyorsanız girişin ortak ucuna bakın: ortak uç 0 V ise sistem PNP bekliyordur.

Diğer kontrol kalemleri

2 telli / 3 telli: 2 telli DC sensör mevcut hattı basit tutar ama artık akımı vardır; hassas PLC girişlerinde yanlış tetikleme yapabilir. Yeni tasarımda 3 telli tercih edin.
Anahtarlama frekansı: Dönen milde diş sayıyorsanız sensörün Hz değeri hızınıza yetmeli. Yetmezse sayım eksik gelir, arıza gibi görünmez.
Koruma sınıfı ve gövde: Talaşlı imalatta paslanmaz gövde ve IP67 asgari beklentidir. Kaynak yapılan bölgede kaynak sıçramasına dayanıklı (weld-field immune) modeller vardır.
Bağlantı: M12 konnektörlü model, kablolu modele göre değişimi dakikalar içinde bitirir. Yedek konnektörlü kabloyu da stoğa alın.

Kısa kontrol listesi

Hedef malzeme ne? Katsayıyı uygula.
Hedef boyutu sensör çapından küçük mü? Mesafeyi ayrıca düşür.
Sensör metale gömülecek mi? Gömülü tip seç.
Kalan mesafe montaj için yeterli mi? Değilse bir üst çapa çık.
PLC girişi PNP mi NPN mi?

Endüktif, kapasitif ve fotoelektrik sensörlerin tamamı için Sensörler kategorimize bakabilirsiniz. Elinizdeki sensörün parça numarasını Muadil Bul aracına yazarak karşılığını doğrudan görebilirsiniz.

Fan ve Pompada İnvertör Yatırımı: Enerji Tasarrufu ve Amorti Hesabı (2026)

2026’da sanayi elektrik tarifelerine ve OSB dağıtım bedellerine gelen artışlar, enerji maliyetini yeniden yönetim gündeminin ilk sırasına taşıdı. İyi haber: birçok tesiste en büyük tasarruf fırsatı hâlâ kullanılmıyor — fan ve pompaları klape/vana ile kısmak yerine invertörle (hız kontrol cihazı) sürmek.

Sihir değil fizik: küp kanunu

Santrifüj fan ve pompalarda çekilen güç, devir sayısının küpüyle orantılıdır:

Güç ∝ (Devir)³ — Hızı %20 düşürmek, gücü yaklaşık %49 düşürür.
%30 hız düşümü ≈ %66 güç tasarrufu.

Klape ya da vana ile kısma yapıldığında motor hâlâ tam devirde döner; enerji, kısılan akışkanla boğuşmaya harcanır. İnvertör ise ihtiyacın kadar döndürür.

Örnek amorti hesabı

Değerler örnektir; kendi birim fiyatınız ve çalışma saatlerinizle güncelleyin:

Kalem	Değer
Fan motoru	15 kW, günde 16 saat, yılda 300 gün
Yıllık tüketim (tam devir)	15 × 16 × 300 = 72.000 kWh
İnvertörle ortalama tasarruf (değişken debili tipik hat)	%40 → 28.800 kWh/yıl
Örnek birim maliyet	3 TL/kWh varsayımıyla ≈ 86.000 TL/yıl
Sürücü + montaj yatırımı	Güce göre değişir — bu senaryoda tipik amorti 12–18 ay

Tarife arttıkça amorti süresi kısalır: elektrik %25 zamlandığında aynı yatırım kendini dörtte bir daha hızlı öder.

En çok kazandıran uygulamalar

Değişken debili fanlar: Havalandırma, toz emiş, kazan fanları — klapeyle kısılan her fan birinci sıradaki adaydır.
Pompalar: Basınç sabitleme (PID ile), transfer ve sirkülasyon pompaları.
Kompresör ve soğutma grupları: Kısmi yükte çalışan her sistem.

Tasarruf dışındaki kazançlar

Yumuşak kalkış: Demeraj akımı ortadan kalkar; kayış, rulman ve kaplin ömrü uzar.
Proses kalitesi: Debi/basınç hassas kontrol edilir; ürün kalitesi stabilleşir.
Reaktif ceza riskinin azalması ve şebeke tarafında daha dengeli yük profili.

⚠ Doğru boyutlandırma şart: Sürücü, motor nominal akımına göre seçilir (güce değil). Ağır kalkışlı yüklerde bir üst boy düşünün; 40°C üzeri panolarda düşüm tablosuna bakın. Kurulumda motor kablosu ekranlaması ve EMC kurallarına uyulmazsa sürücü, sahada “arıza kaynağı” diye anılır — suç sürücünün değildir.

Tesisinizdeki fan/pompa listesini WhatsApp’tan paylaşın; hangi motorda ne kazanılacağını birlikte kabaca hesaplayalım. Sürücü modelleri için Sürücü & Motor Kontrol kategorisine göz atın; arıza durumundaki mevcut sürücünüz için hata kodları rehberimiz yol gösterir.

Panonuz İçin Kaç Amper 24V Güç Kaynağı Gerekir? Hesap Formülü ve Seçim Rehberi

“Kaç amperlik güç kaynağı alayım?” sorusunun cevabı tahmin değil, dört işlemlik bir hesaptır: panodaki tüm 24V tüketicilerin akımını topla, üzerine emniyet payı koy, bir üst standart boya yuvarla. Adım adım gidelim.

Formül

Gerekli akım = (Σ cihaz akımları) × 1,3 — sonra bir üst standart boya (2,5 / 5 / 10 / 20 A) yuvarlanır.

Cihaz başına tipik 24V tüketimler

Tüketici	Tipik akım
PLC CPU	0,3 – 0,5 A
G/Ç genişleme kartı (başına)	0,1 – 0,2 A
HMI panel 7″	0,4 – 0,6 A
Endüktif/fotosel sensör (başına)	20 – 40 mA
Röle bobini (başına)	20 – 50 mA
Pnömatik valf bobini (başına)	0,3 – 0,5 A
Sinyal lambası / kolon	50 – 150 mA
Endüstriyel switch (ağ)	0,2 – 0,3 A

Kesin değerler için cihaz etiketine/datasheet’e bakın; tablo ilk boyutlandırma içindir.

Örnek pano hesabı

Tüketici	Adet	Akım
PLC CPU + 4 kart	1	0,5 + 4×0,15 = 1,1 A
HMI 7″	1	0,5 A
Sensör	20	20 × 30 mA = 0,6 A
Röle	15	15 × 30 mA = 0,45 A
Valf bobini	4	4 × 0,4 = 1,6 A
Toplam		4,25 A

Emniyet payıyla: 4,25 × 1,3 ≈ 5,5 A → seçim: 10 A (240 W) ray tipi güç kaynağı. 5 A sınırda kalırdı; valflerin aynı anda çekmesi ve ileride eklenecek cihazlar düşünülünce bir üst boy doğru tercihtir.

Neden %30 pay?

Kalkış (inrush) akımları: HMI ve switch’ler açılışta nominalin üstünde çeker.
Sıcaklık düşümü (derating): 40–45°C pano içinde güç kaynakları etiket gücünün altında çalışır.
Yarının cihazları: Panoya bir yıl içinde mutlaka bir şeyler eklenir.

Seçerken bakılacak 6 özellik

Ray (DIN) montaj ve pano derinliğine uygun gövde
Geniş giriş aralığı (85–264V AC) — dalgalı şebekelerde fark yaratır
Aşırı yük/kısa devre koruması ve otomatik toparlanma
Ayarlanabilir çıkış (24–28V) — uzun hatlarda gerilim düşümünü telafi eder
Paralellenebilirlik — büyüyen sistemlerde ikinci üniteyle güç artırma
Gerçek verim değeri (%90+) — ısı = ömür; verimli kaynak panoyu da serin tutar

⚠ Sık hata: Valf ve röle bobinlerini “küçük yük” diye hesaba katmamak. 10 valflik bir manifold tek başına 4–5 A demektir — panodaki en büyük 24V tüketici çoğu zaman valflerdir.

Hesabınız çıktıysa güç kaynağı kategorimizden uygun modeli seçin; kararsız kaldıysanız pano yükünüzü WhatsApp’tan yazın, birlikte boyutlandıralım.

Motor Gücüne Göre Kontaktör Seçim Tablosu (kW – Amper)

Kontaktör seçiminin özü tek cümledir: kontaktörün AC-3 akımı, motorun nominal akımına eşit veya büyük olmalıdır. Gerisi bu kuralın doğru uygulanmasıdır. Aşağıdaki tablo 400V üç fazlı standart motorlar içindir.

kW – Amper – Kontaktör tablosu (400V, 3~)

Motor gücü (kW)	Nominal akım In (A)*	Önerilen kontaktör (AC-3)
0,75	1,9	9 A
1,1	2,6	9 A
1,5	3,5	9 A
2,2	5,0	9 A
3	6,6	9 A
4	8,5	9–12 A
5,5	11,5	12 A
7,5	15,5	18 A
11	22	25 A
15	30	32 A
18,5	37	40 A
22	44	50 A
30	60	65 A
37	72	80 A
45	85	95 A
55	100	115 A
75	135	150 A
90	160	185 A

* Değerler tipiktir; kesin akım için motor etiketine bakın. Etiket her zaman tablodan üstündür.

AC-1 / AC-3 farkı neden kritik?

Kontaktör etiketindeki iki akım değeri karıştırılır: AC-1 omik (ısıtıcı gibi) yükler içindir, AC-3 sincap kafesli motor yükü içindir. Motor yol alırken nominalin 6–8 katı akım çeker; AC-3 değeri bu zorlanmaya göre verilir. Motor için seçimi daima AC-3 üzerinden yapın — AC-1’e bakarak seçilen kontaktör erken yapışır.

Yıldız-üçgen yol vermede kontaktör seçimi

Yıldız-üçgen yol vermede akım kontaktörlere bölünür; üçü de motor akımına göre seçilmez:

Hat (ana) kontaktörü: In × 0,58
Üçgen kontaktörü: In × 0,58
Yıldız kontaktörü: In × 0,33

Örnek: 22 kW / 44 A motorda hat ve üçgen kontaktörleri ≥ 26 A (32 A seçilir), yıldız kontaktörü ≥ 15 A (18 A seçilir).

⚠ Unutmayın: Kontaktör motoru anahtarlar, korumaz. Aşırı yük koruması için termik röle şarttır — ayarı için termik röle ayar rehberimize bakın.

Pratik seçim notları

Saatte çok sık start-stop yapan uygulamalarda bir boy büyük seçin.
Bobin gerilimini panoya göre doğrulayın (24V DC / 230V AC en yaygınları).
Yardımcı kontak ihtiyacını (NO/NC) baştan planlayın.
40°C üzeri pano sıcaklıklarında üreticinin düşüm (derating) tablosuna bakın.

Termik Röle Ayarı Kaça Yapılır? 0,58 Kuralı ve Seçim Tablosu

Termik röle, motorun sigortasıdır: aşırı yükte devreyi keserek sargıları yanmaktan korur. Yanlış ayarlanan termik ya motoru korumaz ya da durmadan atar. Doğru ayar tek satırdır ama iki kritik istisnası vardır.

Temel kural: etiket akımına ayarlayın

Direkt yol vermede termik röle, motorun etiketindeki nominal akıma (In) ayarlanır. Ne %10 fazlasına, ne eksiğine — etiket kaç amper diyorsa o. Motor tam yükte çalışmıyorsa gerçek çalışma akımı ölçülüp ona ayarlanması daha da hassas koruma sağlar.

İstisna 1 — Yıldız-üçgen: 0,58 kuralı

Yıldız-üçgen yol vermede termik röle genellikle üçgen köprüsünün üzerine (kontaktör-motor arasına) bağlanır. Bu noktadan geçen akım hat akımının 1/√3’ü, yani 0,58 katıdır:

Termik ayarı = In × 0,58
Örnek: 44 A’lik motorda 44 × 0,58 ≈ 25,5 A

⚠ En sık hata: Yıldız-üçgende termiği motor etiket akımına ayarlamak. Termik hiç atmaz, motor korumasız kalır. Önce termiğin devrede NEREDE olduğuna bakın: hat üzerindeyse In’e, üçgen kolundaysa In × 0,58’e ayarlayın.

İstisna 2 — Trip sınıfı (Class 10 / 20 / 30)

Termikler aynı akımda farklı sürelerde açar; buna trip sınıfı denir. Class 10 standart uygulamalar içindir (7,2×In’de ≤10 sn’de açar). Ağır kalkışlı yükler (büyük fan, santrifüj, kırıcı) kalkışta uzun süre yüksek akım çeker; bunlarda Class 20/30 seçilmezse termik daha motor yol alamadan atar.

Termik neden boşuna atar? 6 gerçek neden

Yanlış ayar — özellikle yıldız-üçgende 0,58 unutulmuştur.
Faz kaybı — bir faz gittiğinde kalan iki faz aşırı akım çeker; termiğin görevini yaptığı andır.
Gerçek aşırı yük — rulman, kayış gerginliği, sıkışan yük… termik değil mekanik kontrol edilmelidir.
Sık start-stop — her kalkışta çekilen yüksek akım termiği ısıtır.
Pano sıcaklığı — 40°C üzeri ortamda termik erken açabilir; havalandırmayı gözden geçirin.
Gevşek bağlantı — klemenste ısınan nokta termiği yanıltır; periyodik tork kontrolü şart.

Hızlı referans

Yol verme	Termiğin yeri	Ayar
Direkt (DOL)	Kontaktör çıkışı	In (etiket akımı)
Yıldız-üçgen	Üçgen kolu	In × 0,58
Yıldız-üçgen	Hat üzeri	In
Sürücü ile	—	Sürücünün elektronik koruması esas alınır

Kontaktörünüzü de doğru boyutlandırmak için kW–amper kontaktör seçim tablomuza göz atın.